WhatsApp
Gjizë në shtëpi: recetë me qumësht për çdo mëngjes
Kuzhinë

Gjizë në shtëpi: recetë me qumësht për çdo mëngjes

10 min read
Ndaje:

Si bëhet gjiza në shtëpi me qumësht

Për të bërë gjizë në shtëpi, duhen qumësht i pasterizuar, limon dhe një kullesë e shtruar me napë të pastër. Ngrohim qumështin, shtojmë limonin, presim ndarjen dhe kullojmë kokrrizat. Pastaj gjiza futet në frigorifer. Ajo që ndryshon më shumë rezultatin është çasti kur ndalojmë kullimin: më herët për një mëngjes me bukë, pak më vonë për mbushje byreku.

Kjo është një mënyrë shtëpiake me qumësht dhe acid. Nuk është e njëjta procedurë me gjizën që nxirret nga hirra e mbetur pas përgatitjes së djathit. Këtu nisim nga qumështi i plotë dhe marrim një masë të bardhë, me kokrriza të buta dhe thartirë të lehtë nga limoni.

Nuk kërkojmë një bllok të ngjeshur. Gjiza duhet të shpërbëhet lehtë me lugë, ndërsa lagështia e saj përshtatet me atë që do të hamë. Për mëngjes e lëmë të njomë; për mbushje e kullojmë derisa të mos lëshojë lëng të lirë.

Llogaritni rreth 30–45 minuta për përgatitjen dhe kullimin fillestar, plus ftohjen. Me kullim më të gjatë, procesi zgjatet. Më poshtë po ju japim sasitë dhe shenjat që duhen parë në tenxhere, sepse pamja e ndarjes vlen më shumë se respektimi i minutës me përpikëri.

Përbërësit dhe pajisjet për gjizë me qumësht

Për një përgatitje me 2 litra qumësht duhen:

  • 2 litra qumësht lope të plotë, të pasterizuar.
  • 60 ml lëng limoni të kulluar, për shtimin e parë.
  • 15–30 ml lëng limoni shtesë, vetëm nëse ndarja mbetet e paplotë.
  • Kripë sipas shijes, pas kullimit; mund ta lini edhe pa kripë.

Mateni lëngun e limonit, jo numrin e limonëve. Madhësia dhe sasia e lëngut ndryshojnë nga një frut te tjetri. Edhe aciditeti ndryshon, ndaj 60 ml janë pika e nisjes, jo arsye për të vazhduar shtimin kur qumështi është ndarë tashmë.

Përgatitni një tenxhere me fund të trashë, termometër kuzhine, lugë, kullesë dhe tas të qëndrueshëm. Kullesa duhet të mbështetet mirë mbi tas, me hapësirë poshtë që gjiza të mos qëndrojë në hirrën e mbledhur. Shtrojeni me napë ushqimore ose pëlhurë të pastër, pa aromë detergjenti. Lagia e lehtë e napës me ujë të pastër e ndihmon të rrijë në vend.

Nuk premtojmë një peshë përfundimtare të pandryshueshme. Përbërja e qumështit dhe sasia e hirrës që lini të kullojë ndikojnë drejtpërdrejt në rendiment.

Pse përdorim qumësht të pasterizuar

Zgjidhni qumësht brenda afatit, të ruajtur në frigorifer sipas etiketës. Qumështi i plotë i pasterizuar është zgjedhja që rekomandojmë për këtë metodë. Edhe disa lloje qumështi UHT mund të japin gjizë, por struktura dhe rendimenti mund të ndryshojnë.

Mos përdorni qumësht të prishur dhe mos e lini qëllimisht të thartohet mbi banak. Limoni shtohet gjatë përgatitjes; nuk shërben për ta bërë të sigurt një qumësht të ruajtur keq.

Gjizë me limon: përgatitja hap pas hapi

Mbajini pajisjet pranë përpara se të ndizni zjarrin. Pasi qumështi të jetë ndarë, duam ta kalojmë me qetësi në kullesë, pa kërkuar enë ndërkohë që mbajmë tenxheren e nxehtë.

  1. Ngrohni qumështin. Hidhni 2 litrat në tenxhere dhe ngroheni ngadalë deri në rreth 85–90°C. Përziejeni butë herë pas here, duke kaluar lugën edhe në fund që të mos ngjitet. Mateni temperaturën pa e mbështetur majën e termometrit në fundin e tenxheres. Mos e lini të ziejë fort.

  2. Shtoni limonin jashtë zjarrit. Hiqeni tenxheren nga vatra dhe shtoni 60 ml lëng limoni të kulluar. Përziejeni lehtë, vetëm sa lëngu të shpërndahet në qumësht. Nuk ka nevojë për rrahje ose trazim të vazhdueshëm.

  3. Lëreni të pushojë. Prisni rreth 10 minuta pa e trazuar. Duhet të shihni kokrriza të bardha që ndahen nga një lëng relativisht i tejdukshëm, me ngjyrë të verdhë në të gjelbër. Shkuma në sipërfaqe, e vetme, nuk tregon se ndarja ka përfunduar.

  4. Korrigjoni vetëm nëse ndarja mungon. Nëse lëngu mbetet dukshëm qumështor dhe nuk formohen kokrriza, kontrolloni temperaturën. Ringroheni butë nëse është ftohur, pa zierje të fortë. Shtoni 15 ml limon, përziejeni fare pak dhe prisni disa minuta. Nëse duhet, përsëriteni edhe një herë me 15 ml të tjera; mos e hidhni gjithë shtesën menjëherë.

  5. Kalojeni në kullesë. Vendoseni kullesën e shtruar me napë mbi tasin e qëndrueshëm. Kalojeni masën ngadalë, mundësisht me një garuzhdë në fillim, që të shmangni spërkatjet. Hirra, tenxherja dhe masa janë ende të nxehta. Nëse tasi mbushet, zbrazeni me kujdes përpara se lëngu të prekë fundin e kullesës.

  6. Lëreni të kullojë sipas përdorimit. Për mëngjes nisni kontrollin pas 10–15 minutash; për mbushje mund të duhen rreth 25–40 minuta gjithsej. Mos e shtypni me lugë dhe mos e shtrydhni fort napën. Për kullim më të gjatë, vazhdojeni në frigorifer mbi një tas të pastër.

  7. Kriposeni dhe futeni në të ftohtë. Pas kullimit shtoni kripë pak nga pak, nëse dëshironi. Kalojeni gjizën në një enë të pastër e të cekët dhe futeni shpejt në frigorifer në 4°C ose më poshtë. Mos prisni të ftohet plotësisht mbi banak.

Si duket ndarja e duhur e qumështit

Hirra nuk ka pse të jetë krejt e kthjellët, por duhet të dallojë qartë nga qumështi i bardhë me të cilin nisët. Kokrrizat mund të jenë të mëdha ose të imëta. Madhësia e vogël nuk është vetvetiu dështim; rëndësi ka që të mblidhen në napë dhe lëngu të kalojë poshtë.

Sa kullohet gjiza për mëngjes dhe për byrek

Koha është orientuese. Një napë e dendur kullon ndryshe nga një pëlhurë më e rrallë; edhe thellësia e masës në kullesë ndikon. Kontrolloni teksturën me një lugë të pastër, jo vetëm orën.

Gjizë e butë për t'u ngrënë me lugë

Pas 10–15 minutash kullim, merrni pak gjizë nga mesi. Duhet të jetë e njomë, të hapet lehtë mbi bukë dhe të mos qëndrojë e zhytur në hirrë. Nëse një lugë gjizë lëshon menjëherë një pellg lëngu në pjatë, jepini edhe pak kohë.

Mos prisni që të duket e thatë. Gjatë ftohjes struktura bëhet më e lidhur, kështu që një masë pak e butë në këtë çast mund të jetë pikërisht ajo që dëshironi për mëngjesin tjetër.

Gjizë më e kulluar për mbushje

Për byrek, parashikoni rreth 25–40 minuta kullim gjithsej. Synoni një masë që mban formën në lugë dhe nuk lag menjëherë përbërësit e tjerë. Nuk kërkojmë tharje të plotë: gjiza duhet të përzihet lehtë, jo të bëhet thërrime e fortë.

Nëse kullesa vazhdon të pikojë shumë dhe nevojitet më gjatë, vendoseni mbi një tas të pastër në frigorifer. Mbulojeni pa e shtypur masën. Mos e lini për orë të tëra mbi banak vetëm që të arrijë fortësinë e dëshiruar.

Kur vendosni për lagështinë, mendoni edhe për mbushjen: përbërës të tjerë të njomë kërkojnë gjizë më të kulluar. Nuk e zgjidhim lagështinë e tepërt duke shtrydhur fort gjithçka në fund.

Pse nuk ndahet qumështi ose gjiza del e fortë

Qumështi nuk ndahet. Shkaku mund të jetë temperatura e ulët ose aciditeti i pamjaftueshëm i limonit. Kontrolloni ngrohtësinë dhe ndiqni shtesat prej 15 ml me pritje ndërmjet tyre. Mos hidhni një sasi të madhe limoni menjëherë: mund të merrni thartirë të fortë pa përmirësuar teksturën.

Gjiza del e fortë ose si gomë. Zierja e fortë, trazimi i tepërt pas ndarjes dhe shtrydhja mund ta bëjnë masën të ngjeshur. Kjo strukturë nuk rikthehet plotësisht. Në përgatitjen tjetër, mbajeni ngrohjen të butë dhe lërini kokrrizat të qeta pasi të jetë shpërndarë limoni.

Gjiza është tepër e lagësht. Nëse kokrrizat dhe hirra janë ndarë qartë, nuk ka nevojë për më shumë limon. Vazhdoni kullimin dhe sigurohuni që fundi i kullesës të mos prekë lëngun në tas. Për pritje më të gjatë përdorni frigoriferin.

Shija është tepër e thartë. Në përgatitjen tjetër shtojeni acidin gradualisht dhe ndaloni sapo ndarja të jetë e qartë. Kripa mund të ndryshojë shijen, por nuk e heq acidin e tepërt. Mos shtoni kripë pa fund për ta mbuluar.

Gjiza është e thatë. Shkurtoni kullimin herën tjetër. Për servirje të menjëhershme, mund të zbutni vetëm porcionin që do të hani me pak kos të pasterizuar, duke e shtuar lugë-lugë sipas teksturës. Kjo nuk zgjat afatin e ruajtjes së gjizës dhe nuk zëvendëson ftohjen.

Gjizë për mëngjes: servirja dhe ruajtja e sigurt

Për një pjatë të thjeshtë mjaftojnë bukë, domate, kastravec dhe pak vaj ulliri. Barishtet shtojini të lara e të thara, në porcionin që do të shërbeni. Kur gjiza është e butë, nuk ka nevojë ta mbuloni me shumë përbërës: pak kripë dhe një copë bukë e lënë shijen e qumështit të ndihet.

Nëse e lini pa kripë, mund ta shoqëroni me fruta ose pak mjaltë. Ndajeni sasinë përpara se ta kriposni, nëse familja dëshiron të dyja mënyrat. Mos e ktheni gjizën e mbetur nga pjata e servirjes në enën kryesore.

Për byrek përdorni variantin më të kulluar; në fërgesë, mbani parasysh se gjiza e njomë shton lëng gjatë gatimit. Për një pjatë tjetër me bulmet, mund të përgatisni edhe kaçkavall të skuqur me kore të artë. Kaçkavalli ka strukturë tjetër dhe nuk është zëvendësues i drejtpërdrejtë i gjizës.

Në Klos, te restoranti ynë, menuja përfshin Gjizë fshati, me gjalpë dhe vezë, Fërgesë dhe Byrek Bujtine. Janë gatime të veçanta të menusë, jo pohim se gjiza e kësaj recete përgatitet ose shërbehet përditë aty. Na pëlqen që bulmeti të ketë vendin e vet në tryezë, pa pasur nevojë për shumë zbukurime.

Si ta ruani gjizën e freskët në frigorifer

Pas kullimit, futeni shpejt në frigorifer në një enë të pastër, të cekët e të mbyllur, në 4°C ose më poshtë. Konsumojeni brenda 2–3 ditësh, përdorni lugë të pastër dhe kthejeni enën menjëherë në të ftohtë. Kripa nuk zëvendëson frigoriferin.

Mos e lini jashtë më shumë se dy orë gjithsej, ose një orë kur temperatura kalon 32°C. Nëse shfaqen myk, erë e pazakontë ose sipërfaqe e rrëshqitshme, hidheni të gjithë masën. Edhe pa këto shenja, gjiza nuk konsiderohet e sigurt nëse është mbajtur gabim jashtë frigoriferit.

Pyetje të shpeshta

A bëhet gjiza në shtëpi me qumësht UHT?

Gjiza përgatitet edhe me disa lloje qumështi UHT, por kokrrizat dhe rendimenti ndryshojnë. Për këtë recetë rekomandojmë qumësht të plotë të pasterizuar.

Sa limon duhet për 2 litra qumësht?

Nisni me 60 ml lëng limoni të kulluar. Nëse ndarja mbetet e paplotë, shtoni nga 15 ml, deri në 30 ml shtesë, me disa minuta pritje ndërmjet shtesave.

A duhet të marrë valë qumështi për gjizë?

Për këtë metodë qumështi ngrohet në rreth 85–90°C, pa zierje të fortë. Pastaj hiqet nga zjarri dhe shtohet limoni.

Sa ditë ruhet gjiza e bërë në shtëpi?

Ruajeni në enë të pastër e të mbyllur, në frigorifer në 4°C ose më poshtë, dhe konsumojeni brenda 2–3 ditësh. Ky afat kërkon ftohje të shpejtë dhe ruajtje të pandërprerë në të ftohtë.

Po planifikoni një ndalesë në Klos? Na kontaktoni për të pyetur çfarë po përgatisim në kuzhinën tonë ditën e vizitës suaj, në telefon ose WhatsApp: +355 68 234 2911.

Më shumë receta tradicionale shqiptare

Dërgojani këtë recetë dikujt që do ta gatuajë

Vazhdoni leximin

Më shumë nga Mati

Byrek, lakror dhe jufka: gatimet e Matit
Kuzhinë
7 min lexim

Byrek, lakror dhe jufka: gatimet e Matit

Pesë gatime që e bëjnë kuzhinën e Matit të veçantë: byrek nga furra me dru, lakror në saç, jufka të bëra me dorë, tavë dheu dhe petulla me mjaltë.

Lexo më shumë
Restorant tradicional në Klos: dreka e së dielës në mal
Kuzhinë
6 min lexim

Restorant tradicional në Klos: dreka e së dielës në mal

Sofër tradicionale, byrek nga furra me dru, pulë fshati me jufka dhe tavë dheu, me pamje nga malet e Matit, 35 minuta nga Tirana. Çfarë hahet, sa kushton, si rezervohet.

Lexo më shumë
Kaçkavall i skuqur: recetë me kore të artë në shtëpi
Kuzhinë
10 min read

Kaçkavall i skuqur: recetë me kore të artë në shtëpi

Feta kaçkavalli me kore krokante dhe brendësi të ngrohtë, gati për t’u ndarë në tryezë. Me panim të plotë dhe skuqje të shkurtër, djathi ruan më mirë formën.

Lexo më shumë
Restorant në Klos: çfarë të hani te Bujtina Çupa
Kuzhinë
9 min read

Restorant në Klos: çfarë të hani te Bujtina Çupa

Po kaloni nga Rruga e Arbërit? Ja si të porosisni te Bujtina Çupa në Klos: pjata në mes, shije të Matit dhe rezervim pa nxitim.

Lexo më shumë
Dasmë në mal: si organizohet një dasmë në Klos
Evente
6 min lexim

Dasmë në mal: si organizohet një dasmë në Klos

Ceremoni në oborr me malet përballë, darkë me kuzhinë tradicionale, të ftuarit që flenë në vend: si e organizojmë një dasmë ose fejesë 35 minuta nga Tirana, hap pas hapi.

Lexo më shumë
Rakia e Matit: rrushi, kumbulla dhe thana
Traditë
6 min lexim

Rakia e Matit: rrushi, kumbulla dhe thana

Çfarë e dallon rakinë e Matit, si bëhet në kazan, sa gradë ka, dhe si pihet: raki rrushi, raki kumbulle dhe raki thane siç i shërbejmë në barin tonë në Klos.

Lexo më shumë

Ju presim në Klos

Rezervimi direkt ju kursen 10%. Telefon ose WhatsApp çdo ditë 8:00–22:00.